Aandacht voor het proces is geen soft gedoe
Een leergemeenschap of community of practice slaagt pas als de groep net zoveel aandacht geeft aan hoe ze samenwerkt als aan de inhoud. Het proces is de infrastructuur waar de inhoud overheen loopt.
Ik kom veel bij organisaties die leergemeenschappen willen faciliteren of met communities of practice willen werken. Dat begrijp ik goed. De wereld verandert snel, zeker met de komst van AI. Professionals moeten blijven leren en zichzelf blijven ontwikkelen. En voor complexe vraagstukken hebben we innovatie nodig die niemand in zijn eentje bedenkt. Logisch dus dat organisaties zoeken naar nieuwe manieren van samenwerken, kennis uitwisselen en blijven leren.
De inhoud staat op één
Bij bijna al deze initiatieven staat de inhoud voorop. Daar gaan mensen op aan, en daarmee hoopt de organisatie hen warm te maken. Tegelijk moet het passen in werktijd, idealiter in de ontwikkeltijd van misschien tien procent per week. Je kunt je voorstellen dat het dan niet altijd op de eerste plaats komt. Lopende projecten winnen het meestal.
Toch is het belangrijk dat professionals eraan wennen om hier structureel in te investeren. Daar hoort governance bij. Maak helder waarom het belangrijk is. Evalueer welke rol iemand in de groep pakt en hoe dit bevalt. Een leidinggevende bespreekt tijdens de bilateraal gesprekken: hoe ben je in de groep gestapt, wat breng je mee en wat haal je eruit?
Geen werkgroep, geen projectgroep
Wie vanuit de inhoud in zo’n groep stapt, vergeet makkelijk dat een leergemeenschap geen formele groep is. Er is geen standaard aanvliegroute. Er zijn geen vaste rollen, en er is geen vaste verdeling van verantwoordelijkheden en mandaat. De organisatie geeft de kaders voor het leren of het kennis uitwisselen. Daarbinnen bepaalt de groep het zelf.
Dat betekent dat de groep samen een aantal vragen moet beantwoorden:
- Wat komen we individueel brengen, en wanneer?
- Wat is onze expertise, welke vaardigheden nemen we mee en wat mist er nog?
- Welke frequentie kunnen we aanhouden?
- Welke rollen en taken zijn nodig om onze doelen te halen?
- Wanneer zijn we tevreden, en wanneer haken we af?
- En hoe evalueren we dit?
Dat vraagt behoorlijk wat persoonlijk leiderschap en samenwerkingskracht. Maar naast de inhoud is dat net zo belangrijk om doelgerichte kennisuitwisseling te laten slagen.
Proces is infrastructuur
Mijn stelling: het proces is geen soft gedoe, maar juist die infrastructuur die de inhoud tot zijn recht laat komen. Zonder die infrastructuur komt uitwisseling niet op gang en vindt iedereen het wiel opnieuw uit. Het is belangrijk om deelnemers daarin mee te nemen, want professionals die op de inhoud zijn aangeslagen zien een gesprek over het proces snel als bijzaak.
Neem daarom de tijd om het proces goed met elkaar uit te zoeken. Voel elkaar aan. Leg helder op tafel waar iedereen voor staat en wat iedereen nodig heeft. Er zijn meerdere redenen waarom professionals nog steeds het wiel opnieuw aan het uitvinden zijn. En dat ga je met het samenbrengen van mensen niet ineens oplossen. Daarvoor heb je bewustwording van gedrag en patronen nodig. Daar komt ook psychologische veiligheid ook naar boven: wat heeft iedereen nodig om te durven delen, ook als iets nog niet af is of als het een verandering van gedrag vergt? Het vraagt transparantie, eerlijkheid en mensen die zich laten zien zoals ze zijn.
Dat voelt in het begin als vertraging, want iedereen wil de inhoud in. Het levert later tijd op, omdat de groep weet wat ze aan elkaar heeft.
Start je met een community waar kennisdelen de essentie is, of wil je mensen structureel laten leren van elkaar via een leergemeenschap? Plan dan in de eerste bijeenkomsten net zoveel tijd voor het proces als voor de inhoud, en vertel vooraf waarom je dat doet. Benieuwd hoe dat er in jouw organisatie uit kan zien? Ik denk graag mee.
